Pieśni i Treny (wybór): streszczenie i opracowanie

Hymn pochwalny na cześć Boga Stwórcy. Bóg jawi się jako architekt i artysta, który stworzył uporządkowany, piękny świat i hojnie obdarza człowieka. Poeta odpowiada wdzięcznością i prośbą o dalszą opiekę. To wyraz renesansowego zachwytu nad harmonią natury.

Pieśń o Fortunie i postawie wobec losu. Przyszłość jest nieznana, a szczęście zmienne, dlatego należy cieszyć się chwilą i zachować umiar. Mądry człowiek przyjmuje dobre i złe spokojnie. Widać tu inspirację horacjańską i stoicką.

Utwór obywatelski napisany po najeździe tatarskim na Podole. Poeta krytykuje szlachtę za brak przezorności i wzywa do łożenia na obronę kraju. Gorzko stwierdza, że Polak jest głupi i przed szkodą, i po szkodzie.

W pieśniach refleksyjnych Kochanowski wychwala cnotę i dobrą sławę jako jedyne trwałe wartości. Bogactwo i władza przemijają, a pamięć o uczciwym życiu zostaje. To ideał humanisty i obywatela.

Wzorowana na Horacym pieśń o nieśmiertelności poety. Podmiot przemienia się w łabędzia i zapowiada, że jego sława przetrwa śmierć dzięki poezji. To manifest dumy twórcy.

Wprowadzenie do cyklu. Ojciec przywołuje wszystkie płacze i łzy świata, by opłakać córkę. Porównuje śmierć dziecka do smoka niszczącego gniazdo słowika.

Tren V porównuje Urszulę do młodej oliwki ściętej przez ogrodnika. Tren VII opisuje ubranka córki, które zostały po niej, i strój pogrzebowy. Tren VIII mówi o pustce w domu po odejściu dziecka, które wypełniało go życiem.

Kryzys światopoglądu. W Trenie IX poeta odrzuca Mądrość, czyli filozofię stoicką, bo nie chroni przed bólem. W Trenie X pyta, gdzie jest teraz Urszula, wątpiąc w znane wizje zaświatów. W Trenie XI podważa sens cnoty i rozumu.

Zamknięcie cyklu. We śnie poecie ukazuje się zmarła matka z Urszulą na ręku. Pociesza syna, że córka jest szczęśliwa w niebie, i radzi przyjmować los z rozumną pokorą. Poeta odzyskuje równowagę.