Pan Tadeusz: streszczenie i opracowanie

Po latach nauki w Wilnie Tadeusz wraca do Soplicowa. Poznaje Telimenę i spotyka Zosię, choć jeszcze nie wie, kim jest. Przy wieczerzy w zamku powraca spór o zamek między Sędzią a Hrabią.

Gerwazy, klucznik Horeszków, opowiada Hrabiemu historię zabójstwa Stolnika przez Jacka Soplicę i podsyca chęć zemsty. Tadeusz i Hrabia ulegają urokom Telimeny. Trwa spór o psy Kusego i Sokoła.

Ksiądz Robak potajemnie przygotowuje szlachtę do powstania. Podczas polowania na niedźwiedzia Tadeusz i Hrabia chybiają, a zwierzę zabija Robak strzałem z dubeltówki Gerwazego. Wojski gra na rogu.

Ksiądz Robak potajemnie przygotowuje szlachtę do powstania. Podczas polowania na niedźwiedzia Tadeusz i Hrabia chybiają, a zwierzę w ostatniej chwili zabija Robak strzałem ze strzelby wyrwanej Gerwazemu. Wojski gra na rogu.

Szlachta pod wodzą Hrabiego i Gerwazego napada na Soplicowo. Bezkrwawy zajazd kończy się ucztą i pijatyką, a Sędzia zostaje uwięziony.

Rosyjski oddział aresztuje szlachtę. Soplicowie i Dobrzyńscy jednoczą się przeciw Moskalom i wygrywają bitwę. Robak ratuje życie Hrabiemu, a Gerwazy zabija majora Płuta. Robak zostaje ciężko ranny.

Uczestnicy walki muszą uciekać za granicę. Umierający Robak spowiada się Gerwazemu i Sędziemu: okazuje się Jackiem Soplicą, ojcem Tadeusza. Gerwazy przebacza mu, gdy dowiaduje się, że Stolnik przed śmiercią także przebaczył.

Wiosną do Soplicowa przychodzą wojska polskie. Tadeusz zaręcza się z Zosią, a para zapowiada uwolnienie chłopów. Podczas uczty Jankiel gra koncert na cymbałach, a Podkomorzy prowadzi poloneza.