Zemsta: streszczenie i opracowanie

Cześnik chce poślubić bogatą wdowę Podstolinę i wysyła Papkina, by ją wyswatał. Klara i Wacław, syn Rejenta, kochają się, ale wrogość rodzin stoi im na przeszkodzie. Murarze Rejenta naprawiają mur graniczny, a Cześnik każe Papkinowi ich przegonić.

Wacław, by być blisko Klary, podaje się za sługę Rejenta i oddaje Papkinowi jako jeniec zatrzymany w sporze o mur. Papkin przypisuje sobie zasługę. Okazuje się, że Podstolina zna Wacława, z którym łączył ją wcześniej romans, i zaczyna go woleć od Cześnika.

Cześnik wysyła Papkina z wyzwaniem na pojedynek do Rejenta. Rejent spokojnie zastrasza Papkina i szykuje proces, przedstawiając zadrapania murarzy jako rany. Planuje też ożenić Wacława z bogatą Podstoliną.

Podstolina, zaręczona tego samego dnia z Cześnikiem, podpisuje z Rejentem umowę o małżeństwie z Wacławem. Papkin dowiaduje się o tym u Rejenta i zostaje zrzucony ze schodów. Cześnik poznaje prawdę później i jest wściekły.

Cześnik wmawia Papkinowi, że wypite wino było zatrute, a przerażony Papkin spisuje testament. Aby pokrzyżować plany Rejenta, Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list, którym zwabia Wacława. Daje mu wybór między więzieniem a ślubem z Klarą, a Wacław wybiera ślub w kaplicy.

Rejent czeka na miejscu pojedynku, na które Cześnik nie przychodzi. Wraca wzburzony ślubem syna, ale sprawy majątkowe zostają uregulowane. Sąsiedzi się godzą.